Öncekiler Sonrakiler

YAZLIK MEŞGULİYET:YAZIM (İMLÂ) KURALLARI VE NOKTALAMA İŞARETLERİ

Yaz tatilinde anne ve babaların çocuklarına güzel dilimizin yazım kurallarını hatırlatmasında yarar bulunmaktadır. Bu amaçla "YAZIM (İMLÂ) KURALLARI VE NOKTALAMA İŞARETLERİ" çalışmasını sunuyoruz.

14 Haziran 2013 Cuma 14:55
YAZLIK MEŞGULİYET:YAZIM (İMLÂ)  KURALLARI VE NOKTALAMA İŞARETLERİ

YAZIM (İMLÂ)  KURALLARI VE NOKTALAMA İŞARETLERİ

Bir dilin, bir alfabeyle belli kurallara göreyazıya geçirilmesine yazım (imlâ) denir. Yazının anlaşılmasını kolaylaştırmak,cümleleri ayırmak, anlamı etkili kılmak için noktalama işaretlerini kullanırız.Bir dilin, yazımının iyi bilinmesi ve doğru kullanılması, hem aynı dilikonuşanlar arasında anlaşmayı kolaylaştırır. Hem de o dilin, gelecek nesillere,sağlam temellere dayalı olarak devredilmesini sağlar. Bunun için Türk DilKurumu'nun son yazım kurallarıyla ilgili esaslarını kıstas alarak , imlâkurallarını ve noktalama işaretlerini ana hatlarıyla vermeyi uygun gördük.

1.Düzeltme işareti: a- Uzun sesliler yazıda çoğunlukla belirtilmez;Ancak, Arapça ve Farsça'dan gelen bazı kelimelerde seslilerin uzunluğu düzeltmeişaretiyle gösterilir. Yazılışları birbirine benzeyen, anlamları ayrı olankelimeleri ayırmada bu işaret kullanılır: hala (babanın kız kardeşi) halâ(zaman ifadesi) aşık (eklem kemiği) âşık (tutkun- çok seven) yar (çukur -uçurum) yâr (sevgili) alem (bayrak) âlem(dünya,evren) batın (karın) bâtın (iç,gizli) b- Arapça ve Farsça kelimelerde g ve k sessizlerinin ince okunduğunugöstermek için bu sessizlerden sonra gelen a ve u seslilerinin üzerine düzeltmeişareti konulur: Ör: evlât, lâzım, selâm, lâle, ilân c- Batı dillerinden gelenkelimelerde l sessizinin ince okunduğunu göstermek için düzeltme işaretikonuyorsa da (klâsik, Lâtin, plâk, plâj) batı dillerinde böyle bir işaretinbulunmadığı göz önüne alınarak bu kelimelerde düzeltme işaretinin kullanılmasıyanlış sayılmaz. ç- Nispet i'sini göstermek için düzeltme işareti kullanılır:ör: insanî medenî edebî fikrî

2. a-ı,e-i değişmesi:Dilimizde a, e ünlüsü ile biten fiillerin şimdiki zamançekiminde, söyleyişte de yazılışta da a sesi ı, u; e sesi i, ü olur:başlayor®başlıyor, kanayor®kanıyor, oynayor®oynuyor, izleyor®izliyor,gözleyor®gözlüyor Birden çok heceli olup a, e ünlüleri ile biten fiiller,ünlüyle başlayan ek aldıkları zaman bu fiillerdeki a, e ünlülerinde söyleyişteyaygın bir daralma (ı ve i'ye dönme) eğilimi görülür. Ancak, söyleyişteki ı, isesleri yazıya geçirilmez: başlayan, yaşayacak, atlayarak, saklayalı,atmayalım, gelmeyen, izlemeyecek, besleyelim... Buna karşılık tek heceli olandemek ve yemek fiillerinde, söyleyişteki i sesi yazıya da geçirilir: diyen,diyerek, diyecek, diyelim, diye; yiyen, yiyerek, yiyecek, yiyelim, yiye. Ancakdeyince, deyip örneklerindeki e yazılışta korunur

3. de,da bağlacının yazılışı: "da, de" bağlacı ayrı yazılır. Büyükünlü uyumu kuralına uyar. Ahmet de arkadaşı da çok çalıştılar.

4. Sorueki -mi 'nin yazılışı: Soru edatı olan (-mi, -mı, mu, -mü) ayrıyazılır. Fakat kendisine bazı ekler bitiştirilebilir. Ör: Okuyacak mı? gezecekmisiniz?

5.Ki'lerin yazılışı: a. Bağlaç olan ki ayrı yazılır: Ör: Yağmur yağmadıki mahsul iyi olsun. b. İlgi zamiri olan -ki ile sıfat yapan -ki bitişikyazılır. Ör: onunki, ağacınki, bahçedeki çiçek

6. Heceyapısı ve satır sonunda kelimelerin bölünmesi: Türkçede kelime içindeiki ünlü arasındaki ünsüz, kendinden önceki ünlüyle değil, kendinden sonrakiünlüyle hece kurar: a-ra-ba, ta-le-be, Ancak bazı alıntı kelimelerde iki ünlüarasındaki ünsüz kendinden sonraki ünlüyle değil, kendinden önceki ünlüyle hecekurar: cüz'î, kur'a, Kur'an... Türkçede satır sonunda kelimeler bölünebilir, fakatheceler bölünemez. Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna kısa çizgi(-) konur. Ancak kesme işareti satır sonuna geldiği zaman yalnız kesme işaretikullanılır; ayrıca çizgi kullanılmaz. 

Isparta' nın

baş- öğretmen değil,

ba- şöğretmen. 

Kelime içinde yan yana gelen ünsüzlerdensonuncusu kendisinden sonraki ünlüyle, diğerleri kendilerinden önceki ünlüylehece kurar: bir-lik, sev-mek, Türk-çe, kork-maz

7.Büyük Harflerin Kullanılışı: 1. Cümlelerin ilk kelimesi büyük harflebaşlar. Nokta, iki nokta, soru ve ünlem işaretlerinden sonra gelen cümlelerinde ilk harfi büyük yazılır. Fakat iki noktadan sonra, cümle niteliğinde olmayankelime veya kelime grupları sıralanırsa büyük kullanılmaz. Ör: Kitaplaryaşadıkça geçmiş diye bir şey olmayacaktır. 2. Mısraların ilk kelimesi büyükharfle başlar. Ör: Bir garip öldü diyeler, Üç gün sonra duyalar. 3. Mektuplardave resmî yazışmalarda hitaplar büyük harfle başlar. Ör: Sevgili dostum,Kıymetli kardeşim, Değerli arkadaşım, Aziz dostum, 4. Resmî yazışmalarda hitaplardakibütün kelimelerin ilk harfleri büyük harfle yazılır. Ör: Sayın Başkan, SayınMüdür, Sayın Rektör, 5. Levhalar ve açıklama yazıları büyük harfle başlar. 6.İki noktadan sonra başka bir kimseden alıp tırnak işareti içinde verdiğimizaktarmaların ilk kelimesi büyük harfle başlar: Bir gün, laf arasında bana:"Bir beşik gibi sallanır dünya, rahat uyusun diye bütün çocuklar..."gibi bir söz söylemiştim." (Ahmet Muhip Dıranas) 7. Gazete ve dergiadlarının her kelimesi büyük harfle başlar: Türk Dili, Türk Edebiyatı, Yediİklim, Varlık, Genç Kalemler. Özel ada dahil olmayan gazete, dergi, tablo vb.sözler büyük harfle başlamaz: Türk Dili dergisi, Milliyet gazetesi, HalıDokuyan Kızlar tablosu. 8. Kitap adlarının ve yazı başlıklarının her kelimesigenellikle büyük harfle başlar. Ancak başlıklarda geçen ve, ile, ya, veya, ki,bağlaçlarıyla mı, mi, mu, mü soru eki küçük harfle yazılır: Mavi ve Siyah, Suçve Ceza, Leyla ile Mecnun, Turfanda mı, Turfa mı? Yazı başlıklarının yalnız ilkkelimesinin büyük harfle yazıldığı da görülür: Faust'un mürekkepleri... gibi.9. Kişi adları ile soy adları büyük harfle başlar: Mustafa Kemal Atatürk, KazımKarabekir, Ahmet Haşim, Yahya Kemal Beyatlı, Köroğlu, Mehmet Akif Ersoy. TakmaAdlar da büyük harfle yazılır: Mehmet Ali Sel (Orhan Veli Kanık), Tarhan (ÖmerSeyfettin) Deli Ozan (Faruk Nafiz Çamlıbel). 10. Görev ve unvan bildiren adlarbüyük harfle başlar: Öğretmen Ali İhsan Armağan, Doktor Mustafa Çetin, Profesör(Prof.) Doktor (Dr.) Orhan Okay, Binbaşı (veya Bnb.) Mustafa Alan... Tarihikişilerin adlarından önce gelen unvan ve lakapları büyük harfle yazılır: YavuzSultan Selim, Fatih Sultan Mehmet, Kanuni Sultan Süleyman, Deli İbrahim, GençOsman, Avcı Mehmet, Deli Petro, Damat İbrahim Paşa... Akrabalık adları bildirenkelimeler büyük harfle başlamaz: Ayşe teyze, Ali enişte, Arif dayı... 11. Dinve Mitoloji kavramları arasında geçen özel adlar büyük harfle yazılır: Allah,Tanrı, Ezrail, Zeus, Oziris gibi. Tanrı kelimesi özel ad olarak kullanılmadığızaman küçük harfle başlar. Eski Türklerin tanrıları... 12. Coğrafya veastronomiyle ilgili yayınlarda yer, güneş, ay kelimeleri ve gezegen adlarıbüyük harfle başlar: Yer, Ay, Güneş, Plüton, Merkür, Neptün... Yer adlarındailk isimden sonra gelen deniz, nehir, göl, dağ, boğaz vb. tür bildiren ikinciisimler küçük harfle başlar: Marmara denizi, Aral gölü, Alp dağları, Erciyesdağı. Ancak ikinci isim özel isme dahil ise ve ikisi birden kastedilen kavramıkarşılıyorsa, ikinci isim de büyük harfle başlar: Çanakkale Boğazı, İstanbulBoğazı, Beyşehir Gölü, Van Gölü, Tuz Gölü, Eğirdir Gölü, Haymana Ovası, AnadoluKavağı, Adalar Denizi. Bu örneklerden ikinci isim kullanılmadığı takdirde sözkonusu yer adı anlaşılmaz. 13. Kurum, kuruluş, işletme, kooperatif, ortaklık,okul, birlik ve derneklerin resmi adlarının her kelimesi büyük harfle başlar:Türkiye Büyük Millet Meclisi, Millî eğitim Bakanlığı, Devlet Malzeme Ofisi,Milli Kütüphane. Türkiye Elektrik Kur umu.

8.Birleşik kelimeler: Ses düşmesine uğrayan birleşik kelimeler bitişikyazılır: kaynana (kaya ana), pazartesi (Pazar ertesi), sütlaç (sütlü aş). İsimkısımları tek başına kullanılmayıp sadece etmek, olunmak yardımcı fiilleriylekalıplaşan birleşik kelimeler bitişik yazılır: bahşetmek, hamletmek.Kelimelerin biri veya ikisi, birleşme sırasında benzetme yoluyla anlamdeğişmesine uğrarsa bu tür birleşik kelimeler bitişik yazılır: aslanağzı(bitki), danaburnu (böcek), karabacak (hastalık), deveboynu (boru),bülbülyuvası (tatlı), saksıgüzeli (çiçek), Büyükayı (yıldız kümesi), ayşekadın(fasulye). -a, -e, -ı, -i, -u, -ü, ekleriyle yapılmış tasvir fiilleri, yardımcıfiil anlam değişmesine uğradığı için bitişik yazılır: düşünebilmek, yapabilmek,düşeyazmak, alıvermek, uçuvermek... İki veya daha çok kelimenin birleşmesindenoluşmuş kişi adları, soyadları ve lâkaplar bitişik yazılır: Alper, Aydoğdu,Tanpınar, Gökalp, Yirmisekiz Çelebi Mehmet, Tepedelenli Ali Paşa İki veya dahaçok kelimeden oluşmuş Türkçe yer adları bitişik yazılır:Çanakkale, Beşiktaş,Pınarbaşı, kabataş... Senet, çek, havale gibi ticarî belgelerde sayılar bitişikyazılır: ikiyüzellibeşmilyarüçyüzyirmidörtmilyonyediyüzellibin lira Her ikiöğesi de aslî anlamını koruduğu hâlde yaygın bir şekilde gelenekleşmiş,"baş" sözüyle oluşturulan sıfat tamlamaları da bitişik yazılır: başkomutan,başbakan, başrol, başyazar, onbaşı, ahçıbaşı, elebaşı, yüzbaşı... Biraz,birazı, birkaç, birkaçı, birtakım, birçok, birçoğu, hiçbir, herhangibelirsizlik sıfat ve zamirleri de gelenekleşmiş olarak bitişik yazılır. Hanekelimesiyle Farsça kurala göre oluşturulan birleşik kelimeler birleşik yazılır:çayhane, dershane, eczahane, postahane, pastahane, yemekhane, kahvehane...Kanunda bitişik geçen veya bitişik olarak tescil ettirilmiş olan kuruluş adlarıbitişik yazılır: İçişleri, Dışişleri, Genelkurmay, Yükseköğretim... Etmek,edilmek, olmak, olunmak, eylemek, kılmak, kılınmak yardımcı fiilleriyle kurulanbirleşik fiillerde, isim herhangi bir ses düşmesine veya türemesine uğramazsabu tür birleşik fiiller ayrı yazılır: alay etmek, arz etmek, namaz kılmak, sağolmak, yok etmek, terk etmek, ilân edilmek....

9.Sayılar: Sayılar yazıyla yazılabildiği gibi, rakamla da yazılabilir. Sayıların ne zamanyazıyla ne zaman rakamla gösterileceği konusunda dilimizde açık bir kuralverilemez. Ancak uygulamada birtakım ilkeler oluşmuştur. Bunlara göre, daha çokedebî karakter taşıyan metinlerde küçük sayılar yazıyla gösterilir: iki haftasonra, beş yılda bir, haftanın üç günü. Buna karşılık daha büyük sayılarda vesaat, para tutarı, ölçü. istatistik verilere ilişkin sayılar daha çok rakamlagösterilir: Öğleden sonra 15. 30'da; 1.55.000 lira. Para ile ilgili işlemlerdesayıların bitişik yazılması yaygın bir kuraldır: Rakamlarla yazılan sayılardansonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır: Sayılar daha çok Arap rakamlarıylagösterilir: 25 mm: 150 kişi. Romen rakamları ise ancak geleneksel birtakımhallerde kullanılır. Yüzyılların, ayların, kitap ve dergi ciltlerinin Romenrakamıyla yazılması yaygın bir gelenektir. Bunun yanında hükümdar adlarında daRomen rakamları kullanılır: XX. yüzyıl, III. Selim, XI. cilt Beş ve beşten çokhaneli sayılar sondan sayılmak üzere geleneksel üçlü hanelere ayrılarakyazılır: 3 233 605, 234 865 721, 4 321 567 Üleştirme sayıları rakamla değilyazıyla belirtilir: ikişer, yedişer, beşer beşer. Sıra sayı sıfatları yazıylave rakamla gösterilebilir: 14., XV., 6'ncı, 8'inci Sayılarda kesirler virgülile ayrılır: 12,3 (12 tam, onda üç)

10.Tarihlerin yazılışı: Aylar yazıyla olduğu gibi, rakamlarla dagösterilebilir. Aylar Arap ve daha çok Romen rakamıyla gösterilir. Bunakarşılık günlerde yalnız Arap rakamları kullanılır. 19 Mayıs 1919 Tarihlerinyazılışında gün ay ve yıl bildiren sayılar arasında nokta yerine eğik çizgi dekullanılır: 1952000 en yaygın yazılış biçimidir. Metin içinde ay adlarıkısaltılamaz: 1919 senesi Mayısının 19'uncu günü Samsun'a çıktım. Türkçedenormal konuşma ve yazıda tarihler yıl, ay ve gün olarak verilir: Tarih bildirensayılardan sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır: 19.5.1919'da...Tarihlerde ayların adları yazılırsa, gün ve yıl bildiren sayılar nokta veyaçizgi ile ayrılmaz Buna göre 19. Mayıs. 1919 ve 19Mayıs1919 biçimleriyanlıştır. Saat ve dakikalar metin içinde yazıyla veya Arap rakamlarıylagösterilir: saat dokuzu beş geçe, öğleden sonra 14.30'da vb.

11.Noktalama işaretleri: Noktalama işaretleri, konuşanın konuşmada yaptığıses duraklamalarını ve ses ayarlamalarını yazıda belli eden işaretlerdir. Buişaretlerin başlıcaları şunlardır: Nokta: (.) Soluk alma yerini gösteren durakişaretidir. Noktanın bulunduğu yerde soluk almak için beklenir. Virgül bulunanyerde bekleme süresi daha kısadır. 1. Cümle sonuna konur: "Bulutlarlaberaber cihan cihan dolaştım." Ali Nihat Tarlan 2. Kısaltmalardan sonrakonur. T.C. (Türkiye Cumhuriyeti) Prof. (profesör) Doç. (doçent) vb. (vebenzerleri) Ancak bazı kısaltmalarda nokta kullanılmaz: TBMM (Türkiye BüyükMillet Meclisi), TDK (Türk Dil Kurumu), PTT (Posta Telgraf Telefon), GD (GüneyDoğu) cm (santimetre) 3. Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur. 2.(ikinci), VII. (yedinci), 4. Büyük sayıların yazılışında kolay okunmasıaçısından sağdan üçer üçer ayırarak aralara nokta koymak gerekir: 120.000.000,785.300 5. Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren rakamları birbirindenayırmak için kullanılır: 21.09.1997; 15. X. 1990. Ancak aylar yazı ile ifadeedildiğinde nokta kullanılmaz. Saat ve dakikaları birbirinden ayırt etmek içinde kullanılır: Dersten 16.30'da çıktık. 6. Maddeleme veya sıralama içinkullanılan harf ve rakamlardan sonra konur. I. A. 1. a. II. B. 2. b. 7. Tırnağaveya ayraç içine alınan sözlerden sonra konu bitiyorsa, nokta, tırnağın ya daayracın dışına konulur: " Her duygunun sonsuz bir varlığı vardır".Andre Gide Virgül (,) 1. Cümlede, peş peşe gelen aynı göreve sahip kelime veyakelime grupları arasına konur: "Kıvırcık saçlı, top sakallı, çıplak,şişman birisi yan gelmiş, keyifle uzanmış..." Ali Nihat Tarlan 2. Ara sözve ara cümleleri ayırmak için kullanılır: Şoför, kasaba içinde sefil dolaşan,sanatının ustası bir genç işsizdi. 3. Cümlede, vurgulanması gerekenkelimelerden sonra kullanılır. Şimdi, küçük köpek inci sevinç çığlıklarıçıkarıyor, zıplıyor, havlıyor, atlıyordu. (S.F.Abasıyanık) 4. Birleşik sıracümlelerde, arada bağlam olsun olmasın, iki cümle arasında virgül kullanılır.Bugün denize gidecektik, fakat geç kaldık. 5. Tırnak işareti içine alınıncümleden önce virgül konur: Senecca'nın dediği gibi, "Kitapsız yaşamakkör, sağır ve dilsiz yaşamaktır".

Noktalı Virgül: 1- Birbirine bağlı cümleleri ayırmakiçin kullanılır. At ölür meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır. 2- Cümle içindeveya sıralamalarda virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmakiçin kullanılır. Karı, koca, ana, oğul, kardeş, baba; hep ayrı ayrıkederlenmez, üzülmezler mi? (S.F. Abasıyanık) 3- Kendilerinden evvelki cümleyleilgi kuran ancak, yalnız, fakat, lakin, çünkü, yoksa, bundan dolayı,binaenaleyh, sonuç olarak, bununla birlikte, öyleyse vb. cümle başıbağlaçlarından önce konur: Halis bir şiir fena okunabilir; lakin sahte bir şiiriyi okunamaz. (Yahya Kemal Beyatlı) Not: Sıralı cümleler arasında ancak, fakat,çünkü vb. cümle başı bağlayıcılarından önce yazar, araya nokta, virgül, noktalıvirgül koymakta serbesttir. Bu husus, yazarın üslûptaki tercihiyle ilgilidir.

İki nokta: 1- Bir cümleden sonra örnek veyaaçıklamalar verilecekse, bu cümlenin sonuna konur. Bu kararın istinat ettiği enkuvvetli muhakeme ve mantık şu idi: Esas, Türk milletinin haysiyetli ve şereflibir millet olarak yaşamasıdır. (Kemal Atatürk) 2- Bu işaretten sonra gelenaçıklama bağımsız bir cümle ile başlıyorsa, bu cümlenin ilk kelimesi büyükharfle başlar: Bilmeyenlere söyleyeyim: Höyük, vaktiyle kale ve gözcü kulelerikurulmak için toprak yığılarak yükseltilmiş tepelere denir. (Refik Halit Karay)3- Buna karşılık, bu işaretten sonra birtakım örnekler sıralanıyorsa, örneklerküçük harfle yazılır: Hamdullah Suphi, Türkçenin son merhalesine bir ad bulmuş:çıplak Türkçe. (Yahya Kemal Beyatlı) 1- Gönderme, sıralama ve kataloglardayazar adı ile eser başlığı arasına konur: Yahya Kemal Beyatlı: Kendi GökKubbemiz; Falih Rıfkı Atay: Çankaya; Yakup Kadri Karaosmanoğlu: Yaban; FarukNafiz Çamlıbel: Bir Ömür Böyle Geçti. Ancak metin içinde yazar adı ile eserbaşlığı arasında özel bir işaret kullanılmaz.

Üç Nokta: 1-Herhangi bir sebeple bitmemişcümlelerin sonuna konur: Bu memleketin öyle güzel bir baharı var ki...( ReşatNuri Güntekin, Çalı kuşu) -Buğdayla arpadan başka ne biter bu topraklarda?Ziraatçı sayar: -Yulaf, pancar, zerzevat, tütün... (Falih Rıfkı Atay) 2-Kabasayıldığı için veya bir başka sebepten ötürü yazılmak istenmeyen kelime vebölümlerin yerine konur: Kılavuzu karga olanın burun b...tan kurtulmaz.3-Açıklanmak istenilmeyen kişi ve yer adları yerine kullanılır: B..., 7 nisan(Reşat Nuri Güntekin, Çalı Kuşu) 4-Sözün bir yerde kesildiğini göstermek içinkonur: Gök sarı, toprak sarı, çıplak ağaçlar sarı... (Faruk Nafiz Çamlıbel, HanDuvarları) Sana uğurlar olsun... Ayrılıyor yolumuz! (Faruk Nafiz Çamlıbel, HanDuvarları) 5-Birtakım sorunlar, durumlar ve örnekler sayılırken daha başkalarıolduğunu göstermek için kullanılır: Binaenaleyh, biz her vasıtadan, yalnız veancak, bir nokta-i nazardan istifade ederiz. O nokta-i nazar şudur: Türkmilletini, medeni cihanda, layık olduğu mevkie is'at etmek ve Türk cumhuriyetlerinisarsılmaz temelleri üzerinde, her gün, daha ziyade takviye takviye etmek...6-Alıntılarda atlanan yerleri göstermek için çoklukla üç nokta konur: ...Türkçenin çekilmediği yerler vatandır, ancak çekildiği yerler vatanlıktançıkar... (Yahya Kemal Beyatlı) 7-Ünlem ve seslenmelerde anlatımı pekiştirmekiçin konur: Gölgeler yaklaştılar. Bir adım kalınca onu kıyafetinden tanıdılar:-Koca Ali... Koca Ali, be!... 8- Karşılıklı konuşmalarda, yeterli olmayan,eksik bırakılan cevaplarda kullanılır: -Yabancı yok! -Kimsin? -Ali... -HangiAli? -... Sen misin, Ali usta? Benim!...

Soru işareti: 1- Soru bildiren cümle veyasözlerin sonuna konur: Ne zaman tükenecek bu yollar, arabacı? (Faruk NafizÇamlıbel) 2- Soru, vurguyla belirtildiği zaman da soru işareti kullanılır:Gümrükteki memur başını kaldırdı. - Adınız? 3-Soru bildiren cümle veya sözlerdebazen cevabın ne olacağı sözün gelişinden belli olur. Bu tür cümle ve sözlerinsonunda da soru işareti kullanılır: Haksız mıyım? Liderler içinde Atatürkgibisi var mı? 4- Gerçek soru bildirmeyen cümlelerden sonra bu işaretkullanılmaz: Kim söyledi, bilmiyorum. 5-Söz arasında parantez içinde birbilginin şüpheyle karşılandığını veya bir söze inanılmadığını göstermek içinkullanılır: Ankara'dan Konya'ya 1,5 (?) saatte gitmiş.

Ünlem İşareti: 1-Sevinç, kıvanç, acı, korku,şaşmaanlatan cümlelerin sonuna konur: Ne mutlu Türküm diyene! (Atatürk) 2-Söylev vehitabelerde de ünlem işareti kullanılır: Ordular! İlk hedefimiz Akdeniz'dir.İleri! 3-Ancak doğrudan doğruya bir cümleye bağlı olan hitapları bir virgülleayırıp ünlem işareti cümle sonuna konur: Arkadaş biz bu yolda türkülertuttururken Sana uğurlar olsun... Ayrılıyor yolumuz! (Faruk Nafiz Çamlıbel,Sanat) 4-Söz arasında parantez içinde bir kelimeye dikkat çekmek için kullanılır.Ayrıca, alay bildirmek için ilgili kelimeden sonra parantez içinde ünlemişareti kullanılır: İsteseymiş bir günde bitirirmiş (!) ama ne yazık ki vaktiyokmuş(!)

Çizgi: Çizgi, yazıda konuşmaları göstermeyeyarar: -Yabancı yok -Kimsin?

Birleştirme çizgisi: Bir satır sonunda bitmeyenkelimeleri birleştirmeye yarar. Satır sonuna sığmayan kelimeler hecelerebölünür: beşik- ten mezara kadar.. Dil bilgisinde kökleri ve ekleri ayırt etmekiçin kullanılır: al-; dur-; gör-; ver-; Kelimelerin hecelerini ayırmak için dekullanılır: a-raş-tır-ma; du-ruş-ma; bi-le-zik; Cümle içinde ara sözleri ve aracümleleri ayırmak için kullanılır: Örnek olsun diye- örnek istemez ya-söylüyorum. Osmanlı metinlerinin yeni yazıya aktarılmasında Arapça ve Farsçabirleşik kelimelerdeki kök ve ekleri ayırmak için kullanılır: Darü'l-Fünun;resm-i geçit; Cemiyet-i Akvam; Yabancı özel adlarda ve henüz dilimize malolmadığı için özgün imlalarıyla yazılan yabancı kelimelerde kullanılır:Joliot-Curie; Saint-Gothard... İki veya daha çok millet (ülke, dil) adıarasındaki bağ da çizgi ile belirtilir: Türk-Alman yolu; Ankara-İstanbul uçakseferleri; İki veya daha çok sayı arasında süre bakımından bir bağı belirtmekistediğimiz zaman da çizgi kullanırız: 1912-1913 Balkan Savaşı; 1914-1918 DünyaSavaşı.

Tırnak İşareti: 1-Başka bir kimseden veya yazıdanolduğu gibi aktarılan sözlerin başında ve sonunda kullanılır. "Ey Türkgençliği! Birinci vazifen, Türk istiklalini." 2-Aktarmalarda iki yolvardır. Başka bir kimseden veya yazıdan aldığımız sözleri olduğu gibiverdiğimiz zaman orijinal aktarmadan söz edilir. Orijinal biçimiyle aktarılansözler tırnak içinde gösterilir: Bakınız, Şair vatanı ne güzel tarif ediyor:"Bayrakları bayrak yapan üstündeki kandır. Toprak eğer uğrunda ölen varsavatandır." 3-Orijinal biçimiyle verilen alıntılar, bir cümle veya metiniçinde geçmiyor ve bir anıt veya yazıtta yer alıyorsa, tırnak işaretikullanılmaz: Hayatta en hakiki mürşit ilimdir. K.Atatürk 4-Başka bir kimsedenveya yazıdan aldığımız sözleri az çok değişik bir biçimde verdiğimiz zaman isemuhteva aktarmasından söz ederiz. Bu gibi aktarmalar tırnak içine alınmaz:Kanuni Sultan Süleyman'a göre, cihanda en büyük devlet, sıhhattir. 5-Orijinalbiçimiyle aktarılan sözleri veren cümlelerin sonuna normal olarak iki noktakonur, tırnak içinde verilen alıntı büyük harfle başlar ve sonundaki işaret(nokta, soru veya ünlem işareti) tırnak içinde kalır: 6-Cümle içinde özelolarak belirtilmek istenen birtakım sözler tırnak içine alınır. Tırnak içinealınan sözler daha çok alay yollu kullanılır. Bundan başka, tırnak içindekisözün ciddîye alınmadığı da dile getirilir: 7-Gazete ve dergi başlıkları tırnakiçine alınmaz: Türk Edebiyatı'nda çıkan bir yazıda...

Parantez: 1-Cümlenin yapısıyla doğrudan doğruyailgili olmayan açıklamalar için kullanılır: Anadolu kentlerini, köylerini (Köysözünü de çekinerek yazıyorum.) gezsek bile görmek için değil, kendimizigöstermek için geziyoruz. 2-Cümle içinde ara sözlerin veya ara cümlelerinbaşına veya sonuna konur: Mimariyi artık Çin ve Hindistan'ın uzak eyaletlerinde(o da bilmem ne zamana kadar) aramak... 3-Satır başlarında veya metin içindesıra gösteren harf veya rakamlardan sonra parantezin kapama biçimi kullanılır:a)..., b)..., c)...; 1)..., 2)..., 3)... gibi. Bu kullanışta harf veya rakamlardansonra daha çok nokta konur: a...., b...., c ...; gibi. 4- Bir söze alay, kinayeveya küçümseme anlamı kazandırmak için kullanılan ünlem işareti yay ayraç içinealınır. Not: Yani ile yapılan açıklamalar ayraç içine alınmaz.

Kesme işareti: 1-Özel adlaragetirilen iyelik ve hâl eklerini ayırmak için gerektikçe kullanılır. (-ler)çoğul eki istisnadır.: 2-Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için kullanılır:TDK'nin, BM'de, TV'ye 3-Sonunda nokta bulunan kısaltmalar kesmeyle ayrılmaz. Butür kısaltmalarda ek noktadan sonra ve kelimenin okunuşuna uygun olarakyazılır: vb.leri, mad.si, Alm.dan, İng.yi... Uyarı: Küçük harflerle yapılankısaltmalara getirilen eklerde kelimenin okunuşu; büyük harflerle yapılankısaltmalara getirilen eklerde kısaltmanın son harfinin okunuşu esas alınır:kg'dan, cm'yi, THY'de, TRT'den. Ancak kısaltması büyük harflerle yapıldığıhalde bir kelime gibi okunan kısaltmalara getirilen eklerde bu okunuş esasalınır: ASELSAN'da, BOTAŞ'ın, NATO'dan... 4-Sayılara getirilen ekleri ayırmakiçin kullanılır. Ancak sıra sayıları ekle gösterildiği zaman rakamdan sonrasadece kesme işareti ve ek yazılır; ayrıca nokta konmaz. Üleştirme sayıları iserakamla değil yazıyla gösterilmelidir: 9.'uncu madde değil 9'uncu, 6'şar değilaltışar... 5-Bir kelime içinde bir ünlünün düştüğünü belirtmek için kullanılır:6-Bir harf veya ekten sonra gelen ekleri ayırmak için kullanılır. 7-m (metre),1 (litre), km (kilometre) gibi kısaltmalardan sonra kesme işareti kullanılmaz.8-Basımda başlıklar değişik harflerle (italik veya siyah) dizilmek suretiyleayırt edilir. Değişik harflerle dizilen başlıklardan sonra getirilen eklerkesme işaretiyle ayrılır: 9-Gazete ve dergi başlıklarına getirilen eklerçoklukla kesme işaretiyle ayrılır: 10-Özel adlardan türetilen isim, fiil(mastar) ve sıfatlarda kesme işareti kullanılmaz: Türklük, Aydınlı,Müslümanlık, Mehmet Akifler... Ancak Yabancı özel adlardan sonra getirilençokluk ve yapım ekleri kesme işaretiyle ayrılır: Lille'li, Bordeaux'lu,Nice'ler... 11-Özel adlar için parantez içinde bir açıklama yapıldığı takdirdekesme işareti parantezden sonra konur: Yunus Emre (1240-1320)'nin, Yakup Kadri(Karaosmanoğlu)'nun... 12-Türkçe o zamirinin cümle içinde büyük harfle (O)yazılması ve kesme işaretiyle O'nu, O'nun, O'dan gibi biçimlerde ayrılmasıyanlıştır. 13-Kurum ve kuruluş adlarına getirilen ekler kesme işaretiyleayrılmaz: Türk Dil Kurumundan, Türkiye Büyük Millet Meclisine

K:http://ankara.meb.gov.tr

ÇOK OKUNANLAR

KAMU PERSONELİ SINAV İLANLARI

YAZARLAR

ANKET